Podobne artykuły
Wiele osób zastanawia się, czy trzeba znać się na finansach, żeby inwestować skutecznie. Istnieje też spora grupa ludzi, która nawet się nad tym nie zastanawia i rezygnuje z inwestowania, bo z góry stwierdza, że nie ma odpowiedniej wiedzy. Niesłusznie.
Pewnym paradoksem jest to, że eksperci od finansów często inwestują mniej skutecznie niż osoby, które nie mają praktycznie żadnej wiedzy o inwestowaniu, ale po prostu ustawiły stałe zlecenie przelewu na swoje konto inwestycyjne. Nie oznacza to jednak, że warto być ignorantem w tej kwestii. Jest pewien poziom wiedzy finansowej, który może znacznie ułatwić inwestowanie i, co ważne, przygotować nas na zawirowania na rynku, które są jego nieodłącznym elementem.
Z tego artykułu dowiesz się:
- czy trzeba znać się na finansach, żeby zacząć inwestować,
- jaka wiedza jest naprawdę potrzebna początkującemu inwestorowi,
- dlaczego finanse osobiste są ważniejsze niż znajomość giełdy,
- jak ograniczać ryzyko inwestowania dzięki dywersyfikacji, regularności i długiemu horyzontowi,
- czy warto inwestować małe kwoty i jak zacząć bez nadmiernego stresu,
- jakich błędów unikać na początku inwestycyjnej drogi.
Czym są „finanse” w kontekście inwestowania?
Aby odpowiedzieć na pytanie, czy znajomość finansów jest niezbędna do inwestowania, warto najpierw zadać sobie pytanie, co właściwie znaczy „znać się na finansach”.
W materiałach OECD czy Komisji Europejskiej kompetencje finansowe to przede wszystkim umiejętność podejmowania rozsądnych decyzji dotyczących własnych pieniędzy. Chodzi tutaj o rozumienie kosztów, kredytu, oszczędzania, ryzyka inwestycyjnego, planowania czy dobrostanu finansowego.
To zupełnie coś innego niż specjalistyczna wiedza dotycząca analizy spółek, czytania sprawozdań finansowych, analizy cash flow, bilansu, rachunku zysków i strat czy prognoz makroekonomicznych.
Czy wiedza z zakresu finansów osobistych jest ważniejsza niż wiedza o giełdzie?
Dla początkującego inwestora jest ważniejsza. Inwestowanie pasywne, które – jak pokazują dane i historia – jest skuteczniejsze od inwestowania aktywnego, nie wymaga specjalistycznej wiedzy z zakresu finansów przedsiębiorstw i ekonomii. Dla pasywnego inwestora ten typ wiedzy może być dodatkiem, ale nie jest konieczny do inwestowania.
To finanse osobiste są fundamentem inwestowania. Zanim zaczniemy zastanawiać się, w co inwestować, warto najpierw wiedzieć, ile pieniędzy mamy, ile potrzebujemy na bieżące życie, ile możemy odkładać i jaki cel chcemy osiągnąć.
Jakiej wiedzy naprawdę potrzeba, żeby zacząć inwestować?
Bycie świadomym finansowo oznacza rozumienie takich obszarów jak oprocentowanie, procent składany, inflacja czy dywersyfikacja ryzyka. Z raportu S&P Global Financial Literacy Survey wynika, że jedynie 33% dorosłych rozumie podstawowe pojęcia finansowe. Oznacza to, że ok. 3,5 mld dorosłych nie zna finansowych podstaw. W zestawieniu krajowym Polska ma wynik 42% dorosłych świadomych finansowo. To lepiej niż średnia światowa, ale wyraźnie słabiej niż liderzy, np. Dania, Norwegia i Szwecja po 71%, Kanada i Izrael po 68%, Niemcy i Holandia po 66%.
Z badania płynie również wniosek, że zanim zaczniemy inwestować, warto zrozumieć podstawy finansów osobistych i najważniejsze pojęcia ze świata finansów. Poniżej znajduje się niezbędne minimum, które warto znać. Podlinkowane będą też artykuły, które szerzej omawiają każdy temat, więc warto w wolnej chwili zgłębić każde z tych zagadnień.
Dywersyfikacja
Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego polega na rozłożeniu pieniędzy na różne aktywa, kraje, sektory i klasy aktywów. Chyba każdy słyszał określenie „nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka” – dobrze oddaje ono ideę dywersyfikacji.
Oczywiście dywersyfikacja nie eliminuje ryzyka całkowicie, ale może je mocno ograniczyć. Dywersyfikacja ryzyka, jak wynika z wspomnianego badania, jest największym problemem. Tylko 35% dorosłych na świecie poprawnie wskazało, że bezpieczniej jest rozłożyć pieniądze na kilka inwestycji niż postawić wszystko na jedną.
W Polsce problem dywersyfikacji jest również mocno widoczny. Home bias w Polsce wynosi około 90%. Z każdych 10 złotych tylko 1 złotówkę inwestujemy w aktywa zagraniczne. To oznacza zbyt dużą koncentrację na jednym kraju i tym samym znacznie wyższe ryzyko inwestycyjne.
Ryzyko inwestycyjne
Ryzyko inwestycyjne to możliwość, że wynik z inwestycji będzie inny, niż oczekiwaliśmy. Oznacza nie tylko możliwość straty, ale też możliwość uzyskania wyniku lepszego od oczekiwań. Ryzyko działa więc w dwie strony.
Instrumenty finansowe, takie jak akcje, obligacje, surowce czy kryptowaluty, mają to do siebie, że podlegają wahaniom – jedne mocniej, inne słabiej. To właśnie te wahania są utożsamiane z ryzykiem.
Przykładowo akcje dają w długim terminie znacznie wyższe stopy zwrotu niż krótkoterminowe obligacje skarbowe, ale też ich ceny są bardziej zmienne. Oznacza to, że w krótkim terminie ryzyko inwestowania w akcje będzie znacznie wyższe niż w krótkoterminowe obligacje skarbowe.
Horyzont inwestycyjny
Horyzont inwestycyjny to jeden z najważniejszych elementów w inwestowaniu, bo tłumaczy, dlaczego te same aktywa będą sensowne dla jednego celu, a nieodpowiednie dla innego. To od horyzontu inwestycyjnego zależy, jakie aktywa powinny znaleźć się w portfelu.
Wróćmy do akcji i obligacji krótkoterminowych. Jeśli nasz horyzont inwestycyjny to emerytura za 20-30 lat, to znaczną część, a nawet całość środków można ulokować na rynku akcyjnym. Krótkoterminowe wahania nie mają wtedy dla nas większego znaczenia. Inwestowanie środków w całości w „bezpieczne” aktywa byłoby w takiej sytuacji pominięciem potencjału, jaki daje rynek akcyjny.
Historycznie prawdopodobieństwo straty w horyzoncie powyżej 20 lat na rynku amerykańskim wynosiło 0%. W przypadku krótkiego horyzontu inwestycyjnego, gdy środki będą nam potrzebne za rok, inwestowanie całości środków w rynek akcyjny wiązałoby się z kolei dużym ryzykiem. Tutaj prawdopodobieństwo straty wynosiło około 26%.
W krótkim horyzoncie lepiej postawić na bezpieczniejsze krótkoterminowe obligacje skarbowe lub Rezerwę Inwestycyjną. Oczywiście historyczne wyniki nie gwarantują przyszłych rezultatów, ale dobrze pokazują, jak duże znaczenie w inwestowaniu ma czas.
Inflacja
Inflacja jest procesem ogólnego wzrostu cen w gospodarce, którego skutkiem jest spadek siły nabywczej naszych oszczędności. Wielu ludzi nie inwestuje, ponieważ są nieufni wobec giełdy i zadowalają się zyskiem rzędu 3-4% z lokat bankowych.
Problem polega na tym, że w ten sposób wystawiamy nasze oszczędności na powolne, lecz konsekwentnie negatywne działanie inflacji. Nawet lokaty zazwyczaj nie chronią naszych oszczędności przed inflacją, co widać chociażby na poniższym wykresie.
Procent składany
Podobnie jak w przypadku inflacji, działanie procentu składanego jest niedoszacowywane przez ludzi. Tyle że tutaj efekt jest odwrotny. Procent składany to mechanizm, w którym zyski z naszych inwestycji generują kolejne zyski. Dzięki temu nasz kapitał rośnie coraz szybciej.
Z czasem inwestowanie staje się więc coraz większym źródłem wzrostu majątku, co między innymi opisywałem w artykule „Najtrudniejsze pierwsze 100 tys. zł. Potem jest już z górki”.
Budżet domowy
Budżet domowy to zestawienie wszystkich przychodów i wydatków w danym okresie, zazwyczaj w miesiącu. Trudno jest inwestować, gdy nie zadbamy o własne finanse, nie przeanalizujemy naszych wydatków i nie wygospodarujemy w budżecie środków na inwestowanie.
Budżet domowy pozwala zapanować nad finansami i ograniczyć zbędne wydatki. Nie chodzi o to, żeby liczyć każdą złotówkę do końca życia, ale o to, żeby wiedzieć, ile realnie możemy inwestować bez narażania swojej codziennej płynności.
Nie inwestuj kosztem drogich długów
Nie inwestuj za wszelką cenę, jeśli jeszcze nie spłaciłeś złych długów. Jeśli Twoje kredyty czy chwilówki kosztują Cię np. 20% rocznie, a rynek akcyjny daje średnio rocznie około 10%, to wybór powinien być oczywisty. Bardziej opłaca się najpierw spłacić wysoko oprocentowane kredyty niż inwestować.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku kredytu hipotecznego. Jeśli budujesz portfel emerytalny, tutaj wybór nie jest już tak oczywisty. Oprocentowanie kredytów hipotecznych aktualnie to około 6-7%. Biorąc pod uwagę, że rynek akcyjny średniorocznie daje wyższy wzrost, teoretycznie lepiej inwestować niż nadpłacać kredyt. To jednak jest już kwestia indywidualna czy ktoś woli nadpłacać kredyt, czy inwestować.
Zrozum, w co inwestujesz
Ważne jest zrozumienie specyfiki danego produktu czy instrumentu finansowego, który kupujemy. Warto zrozumieć, czym są akcje, obligacje i ETF-y, skąd biorą się zyski z danego instrumentu i dlaczego akcje rosną w długim terminie.
Jeśli posiadasz Portfele na miarę w Portu, również możesz zobaczyć, co znajduje się w środku. Zrozumienie, w co się inwestuje, jest istotne, ponieważ pozwala zachować spokój w okresach spadków. Inaczej reagujemy na chwilowe wahania portfela, jeśli wiemy, jakie aktywa posiadamy, po co znalazły się w portfelu i jaką rolę pełnią w długoterminowej strategii.
Co zrobić, jeśli boję się inwestować?
Najlepszą odpowiedzią na strach jest zmierzenie się z nim. Możesz przeczytać wszystkie książki o psychologii inwestowania i zarządzaniu emocjami, ale nie zastąpi to praktycznego doświadczenia. Jeśli więc boisz się inwestować, najlepiej zacząć jak najszybciej, najlepiej od małych kwot, i zobaczyć, jak reagujesz na spadki czy wzrosty.
Po kilku latach na rynku uodpornisz się na krótkoterminowe wahania, a inwestowanie stanie się dla Ciebie po prostu nudne, i o to właśnie chodzi.
Pomocne jest też regularne inwestowanie. Dzięki temu inwestujesz w różnych fazach cyklu i ograniczasz ryzyko wejścia na rynek w nieodpowiednim momencie. Pomocne są też nowoczesne narzędzia, takie jak Portu, które automatyzują inwestowanie, dzięki czemu stajemy się mniej podatni na błędy wynikające z emocji.
Czy warto inwestować małe kwoty?
Często przed rozpoczęciem inwestowania powstrzymuje nas nie sam fakt ograniczonej wiedzy na temat finansów, ale brak świadomości, że można inwestować małe kwoty skutecznie i że może to przynieść zaskakujące rezultaty.
Na Portu można inwestować już od 100 złotych, a w przypadku kont dla młodych nawet od 20 złotych. Aby zrobić z inwestycji 100 złotych miesięcznie milion, potrzeba ponad 50 lat.
100 złotych miesięcznie nie zapewni nam godnej emerytury. Zakładam też, że chcemy przejść na emeryturę trochę wcześniej niż za 50 lat. Ma to jednak pokazać, że nawet małe kwoty mogą zrobić niezły efekt. Na początku ważniejsze od samej kwoty jest stworzenie systemu. Można zacząć od 100 złotych, w tym czasie uczyć się świata finansów, swoich emocji i z czasem inwestować co miesiąc coraz większe sumy, aby dojść do miliona nie w 50, a np. w 15 lat.
Czy można inwestować bezpiecznie?
„Bezpieczne inwestowanie” często jest mylone z inwestowaniem bez ryzyka. Wiedza, że każda inwestycja wiąże się z ryzykiem, też jest niezbędna w świecie finansów.
Warto zapamiętać, że im wyższy potencjalny zysk z inwestycji, tym większe ryzyko. Jeśli ktoś oferuje wysoki zysk bez ryzyka, to jest niemal pewne, że jest to próba oszustwa.
Inwestowanie nie jest więc bezpieczne w takim sensie, że nigdy nie przynosi strat. Może być jednak rozsądne, uporządkowane i dopasowane do naszej sytuacji i celów życiowych.
Jak ograniczyć ryzyko inwestowania?
W inwestowaniu warto dbać o bezpieczeństwo swoich środków. Warto korzystać z regulowanych i nadzorowanych rozwiązań inwestycyjnych, takich jak Portu, które jasno pokazują ryzyko, koszty i skład portfela.
Należy inwestować rozsądnie, ostrożnie i w sposób dopasowany do swojej sytuacji, ale nie można całkowicie usunąć ryzyka. Ryzyko należy ograniczać poprzez dywersyfikację, długi horyzont inwestycyjny, regularne inwestowanie, niskie koszty, rebalancing, unikanie spekulacji i zadbanie o finansową poduszkę bezpieczeństwa.
Inwestowanie nie polega na znalezieniu sposobu, który nigdy nie przynosi strat. Taki sposób nie istnieje. Rozsądne inwestowanie polega raczej na tym, żeby ryzyko było świadome, rozproszone i dopasowane do celu oraz horyzontu inwestycyjnego.
Jakich błędów warto unikać na początku?
Początkujący inwestorzy najczęściej popełniają błędy nie dlatego, że nie potrafią analizować sprawozdań finansowych, ale dlatego, że nie mają planu albo podejmują decyzje pod wpływem emocji.
Najczęstsze błędy to czekanie na idealny moment wejścia na rynek, inwestowanie bez celu, brak poduszki finansowej, inwestowanie pieniędzy potrzebnych w krótkim terminie, sprzedawanie w panice, kupowanie po dużych wzrostach czy FOMO, brak dywersyfikacji, nadmierna koncentracja na jednej spółce lub sektorze, częste zmiany strategii, ignorowanie kosztów i mylenie inwestowania ze spekulacją.
W praktyce najważniejsze nie jest to, żeby od razu wiedzieć wszystko. Ważniejsze jest to, żeby nie popełnić dużych błędów, które mogą zniechęcić do inwestowania na lata.
Podsumowanie
Czy trzeba znać się na finansach, żeby inwestować? Nie trzeba być ekspertem od giełdy, ekonomii, analizy spółek czy prognozowania rynku. Nie trzeba umieć wybierać pojedynczych akcji, czytać sprawozdań finansowych ani przewidywać decyzji banków centralnych. Trzeba jednak rozumieć podstawy własnych finansów, wiedzieć, ile można regularnie odkładać, mieć poduszkę finansową, znać swój cel, horyzont inwestycyjny i akceptowany poziom ryzyka. To właśnie ta wiedza, a nie specjalistyczna znajomość rynku, jest najważniejsza na początku inwestowania.
Dla osób, które nie chcą samodzielnie analizować spółek, śledzić rynku i wybierać pojedynczych instrumentów, dobrym rozwiązaniem będzie skorzystanie z prostych, zautomatyzowanych Portfeli na miarę. Portu pomaga dobrać portfel do profilu ryzyka, inwestować regularnie, korzystać z szerokiej dywersyfikacji opartej na ETF-ach i automatycznie utrzymywać założoną strukturę portfela. Dzięki temu inwestowanie może stać się mniej stresujące i bardziej uporządkowane.
FAQ
Na co zwrócić uwagę po przeczytaniu artykułu?
– Artykuł nie jest rekomendacją inwestycyjną, a Portu nie świadczy usługi doradztwa inwestycyjnego.
– Historyczne wyniki inwestycji nigdy nie są gwarancją przyszłych zysków.
– Inwestycje na rynkach kapitałowych są zawsze ryzykowne.
– Portu nie gwarantuje osiągnięcia zysków z inwestycji.
– Nie jesteś pewien, jaki profil ryzyka jest dla Ciebie odpowiedni? Wypełnij naszą ankietę inwestycyjną, by to sprawdzić.
– Niniejszy artykuł jest materiałem marketingowym.
Andrzej jest analitykiem rynków finansowych w Portu, licencjonowanym Doradcą Inwestycyjnym oraz zwolennikiem pasywnego inwestowania. Specjalizuje się w analizie rynków oraz tworzeniu materiałów edukacyjnych z zakresu inwestycji i finansów, które pomagają inwestorom lepiej zrozumieć świat finansów. Interesuje się również geopolityką i ekonomią. Poza pracą gra na perkusji w zespole muzycznym i uwielbia spędzać czas w górach.
