Podobne artykuły
Każdy, kto inwestuje lub planuje inwestować, zetknął się z pojęciem dywersyfikacji portfela. Zapytani o to, czym jest dywersyfikacja, najczęściej odpowiadamy prostą zasadą „nie wkładaj wszystkich jajek do jednego koszyka”, która dobrze oddaje jej główną zasadę.
W praktyce jednak warto ten temat zgłębić, bo inwestując samodzielnie, często popełniamy sporo błędów przy dywersyfikacji inwestycji. Dywersyfikacja w inwestowaniu nie polega bowiem na samym kupowaniu wielu aktywów, lecz na świadomym zarządzaniu ryzykiem portfela. Dlatego warto poświęcić czas na zrozumienie tego zagadnienia i uniknąć błędów, które mogą okazać się bardzo kosztowne. Możemy również inwestować korzystając z rozwiązań takich jak Portfele na miarę Portu – gdzie zespół specjalistów dba o to by nasza inwestycja była odpowiednio zdywersyfikowana, ale nawet wtedy nie zaszkodzi nam garść informacji na temat tego, jak działa dywersyfikacja.
Z tego artykułu dowiesz się:
- Czym jest dywersyfikacja portfela inwestycyjnego
- Jak ograniczać ryzyko bez rezygnacji z długoterminowego wzrostu
- Jakie są najczęstsze błędy w dywersyfikacji
- Jak w praktyce dywersyfikować portfel inwestycyjny
Co to jest dywersyfikacja i dlaczego ma tak duże znaczenie w inwestowaniu?
Według słownika języka polskiego dywersyfikacja w kontekście portfela papierów wartościowych oznacza zakup różnych papierów wartościowych w celu obniżenia ryzyka inwestycyjnego. W kontekście portfela inwestycyjnego warto jednak rozumieć ją szerzej, jako inwestowanie nie tylko w różne papiery wartościowe, ale przede wszystkim w różne klasy aktywów.
Portfel możemy, a właściwie powinniśmy, dywersyfikować na kilku poziomach, o czym szerzej w dalszej części artykułu. Ogólnie rzecz biorąc dywersyfikacja portfela polega na doborze aktywów, które charakteryzują się niską lub ujemną korelacją. Oznacza to, że aktywa w portfelu nie zachowują się tak samo. Gdy jedno traci na wartości, inne może rosnąć lub spadać znacznie wolniej, co ogranicza zmienność całego portfela. Dzięki temu ogólne ryzyko portfela jest niższe, ponieważ straty jednego aktywa mogą być częściowo kompensowane przez zyski innego. W efekcie dobrze zdywersyfikowany portfel jest zwykle mniej zmienny niż pojedyncze aktywa.
W praktyce na czym polega dywersyfikacja? Na takim budowaniu portfela, aby nie był uzależniony od jednego scenariusza – jednej spółki, jednego sektora, jednego kraju czy jednego aktywa. Budując zdywersyfikowany portfel, zakładamy, że przyszłość jest niepewna i dlatego różne jego części powinny reagować inaczej na te same wydarzenia.
Liczba instrumentów nie jest więc celem samym w sobie. Portfel zbudowany z dziesięciu spółek z tego samego sektora i tego samego kraju nie zapewnia realnej dywersyfikacji. Z kolei dziesięć spółek z różnych sektorów i krajów, a nawet kilka szerokich ETF-ów, może dawać wysoki poziom dywersyfikacji.
Dywersyfikacja ryzyka – o co w niej naprawdę chodzi
Nie każde ryzyko jesteśmy w stanie wyeliminować. Będą okresy, w których nawet dobrze zdywersyfikowany portfel będzie tracił na wartości. Całkowite ryzyko w inwestowaniu składa się z ryzyka systematycznego, którego nie da się wyeliminować dywersyfikacją, oraz ryzyka specyficznego, które można w dużym stopniu ograniczać poprzez odpowiednią konstrukcję portfela.
Część ryzyk ma charakter lokalny i dotyczy konkretnych spółek, branż lub krajów. Inne mają charakter globalny i wpływają na większość aktywów jednocześnie. Dlatego przy dywersyfikacji ryzyka warto rozróżniać ryzyko specyficzne oraz ryzyko systematyczne, nazywane też rynkowym.
Ryzyko specyficzne
Ryzyko specyficzne dotyczy konkretnego wycinka rynku. Może odnosić się do pojedynczej spółki, branży, projektu lub kraju. Spadki cen mogą wynikać z błędnych decyzji zarządu, zmian regulacyjnych, problemów technologicznych i operacyjnych czy nieudanych inwestycji.
Jeśli posiadasz akcje jednej firmy, stawiasz wszystko na jedną kartę. W przypadku spektakularnego sukcesu możesz osiągnąć bardzo wysokie zyski, ale jeśli firma zbankrutuje, wartość akcji może spaść do zera. Podobnie jest wtedy, gdy inwestujesz w kilka spółek z tej samej branży lub kraju. Wystawiasz się wówczas na ryzyko specyficzne tego konkretnego segmentu rynku.
Dobrą informacją jest to, że ryzyko specyficzne można ograniczyć poprzez dywersyfikację. Osiąga się to poprzez inwestowanie w wiele spółek z różnych branż i krajów, coraz częściej za pomocą prostych ETF-ów. W praktyce skuteczne inwestowanie długoterminowe polega właśnie na minimalizowaniu ryzyka specyficznego poprzez szeroką dywersyfikację.
Ryzyko systematyczne (rynkowe)
Ryzyko rynkowe działa inaczej. Jest związane z kondycją całego rynku lub jego dużej części i nie da się go wyeliminować dywersyfikacją.
Jego źródła leżą w czynnikach makroekonomicznych, takich jak polityka banków centralnych, stopy procentowe, recesje, kryzysy finansowe, wojny, pandemie czy szoki surowcowe. Zdarzenia te wpływają na ceny niemal wszystkich aktywów, choć w różnym stopniu.
W teorii finansów jest to rodzaj ryzyka, które jest wynagradzane wyższą oczekiwaną stopą zwrotu. Skoro nie da się go wyeliminować, rynek „płaci” za jego ponoszenie. Dlatego akcje w długim terminie oferują wyższe stopy zwrotu niż obligacje, ale jednocześnie cechują się większą zmiennością.
Choć ryzyka systematycznego nie da się usunąć, można je w pewnym stopniu kontrolować i zaakceptować. Służy do tego m.in. dopasowanie struktury portfela do horyzontu inwestycyjnego oraz regularne rebalansowanie. Odpowiednia dywersyfikacja nie eliminuje ryzyka rynkowego, ale może łagodzić skalę spadków w okresach silnej niepewności.
Dywersyfikacja portfela – główne filary
Skuteczna dywersyfikacja inwestycji powinna opierać się na kilku uzupełniających się filarach, które razem ograniczają ryzyko i zwiększają stabilność długoterminowych wyników.
Dywersyfikacja między klasy aktywów
Pierwszym z nich jest dywersyfikacja między klasy aktywów. Akcje, obligacje i inne instrumenty finansowe różnie reagują na zmiany stóp procentowych, inflacji czy tempa wzrostu gospodarczego. Akcje oferują wyższy potencjał wzrostu, ale wiążą się z większą zmiennością, dlatego im krótszy horyzont inwestycyjny, tym mniejszy powinien być ich udział w portfelu. Obligacje z reguły pełnią funkcję stabilizującą, szczególnie w okresach spowolnienia gospodarczego.
dywersyfikacja geograficzna
Drugim filarem jest dywersyfikacja geograficzna. Inwestowanie wyłącznie na jednym rynku oznacza pełne uzależnienie od lokalnej koniunktury oraz decyzji politycznych i monetarnych. W Polsce wciąż w niewielkim stopniu wykorzystujemy możliwości inwestowania w zagraniczne aktywa. Szacunkowo niemal 90% inwestycji lokowanych jest na rynku krajowym, co zwiększa ryzyko specyficzne portfela. Taka koncentracja sprawia, że w przypadku problemów gospodarczych lub geopolitycznych w regionie, portfele mogą szczególnie ucierpieć. Dlatego dywersyfikacja geograficzna jest jednym z kluczowych elementów ograniczania ryzyka inwestycyjnego.
dywersyfikacja sektorowa
Kolejnym filarem jest dywersyfikacja sektorowa. Poszczególne branże gospodarki przechodzą własne cykle wzrostu i spowolnienia. Okresowo jedne sektory cieszą się większym zainteresowaniem i oferują wyższe stopy zwrotu, podczas gdy inne pozostają w tyle. W ostatnich latach dominował sektor technologiczny, jednak nie ma żadnej gwarancji, że w kolejnych latach to on będzie rósł najszybciej. Dlatego sensowna dywersyfikacja obejmuje ekspozycję na różne sektory gospodarki.
dywersyfikacja walutowa
Również istotnym, choć często pomijanym filarem, jest dywersyfikacja walutowa. Inwestowanie wyłącznie w aktywa denominowane w jednej walucie oznacza pełną zależność od siły nabywczej tej waluty. Jest to często powiązane z brakiem dywersyfikacji geograficznej. Jak już wcześniej wspomniałem, jako Polacy inwestujemy głównie w polskie aktywa, a więc mamy także dużą (zbyt dużą) ekspozycję na polskiego złotego.
W razie zawirowań na rynku lokalnym, oprócz spadku wartości naszych inwestycji, możemy dodatkowo odczuć osłabienie złotego. W praktyce oznacza to, że sprzedając polskie akcje po przecenie i kupując globalny produkt, na przykład iPhone’a, zapłacimy za niego więcej, bo jego cena w złotych zależy od kursu PLN/USD.
Dywersyfikacja czasowa
Warto także wspomnieć o dywersyfikacji czasowej. Regularne inwestowanie zmniejsza ryzyko wejścia na rynek w niekorzystnym momencie. Choć historia pokazuje, że statystycznie korzystniejsze jest inwestowanie od razu, rozłożenie zakupów w czasie ma duże znaczenie z punktu widzenia psychologii inwestora. Systematyczne inwestowanie sprzyja konsekwencji i ogranicza wpływ emocji.
W praktyce skuteczna dywersyfikacja polega na oparciu portfela na wszystkich tych filarach jednocześnie. Celem nie jest maksymalne rozproszenie za wszelką cenę, lecz wybór kilku odpowiednich instrumentów, które same w sobie zapewniają szeroką dywersyfikację. Tymi zasadami kierujemy się w Portu tworząc nasze Portfele na miarę.
Dywersyfikacja a stopa zwrotu
Argumentem przeciwników dywersyfikacji jest brak możliwości osiągnięcia ponadprzeciętnej stopy zwrotu. Często pojawia się teza, że inwestując w pojedyncze spółki, można wyłapać takie „perełki” jak Nvidia, Meta, Alphabet czy Amazon. Warto jednak pamiętać, że na jednego szczęśliwego inwestora, który zainwestował w te spółki, przypadają tysiące osób, które ulokowały kapitał w firmach, które ostatecznie zbankrutowały. Typowanie zwycięzców jest łatwe ex post, znacznie trudniejsze ex ante.
Dywersyfikacja wiąże się z pewnym kompromisem. Z jednej strony ograniczamy ryzyko, z drugiej zmniejszamy szansę na spektakularne wyniki oparte na jednym trafnym scenariuszu. To właśnie dlatego dywersyfikacja może obniżać maksymalny potencjał zysku.
Z drugiej strony to stabilność zwiększa prawdopodobieństwo osiągnięcia celu inwestycyjnego. Dywersyfikacja inwestycji pomaga utrzymać portfel bliżej oczekiwanej, średniej historycznej stopy zwrotu rynku akcji.
Dlaczego długi horyzont sprzyja dywersyfikacji
Jeśli inwestujemy w szeroki rynek, możemy założyć, że im dłuższy horyzont inwestycyjny, tym bardziej nasza średnioroczna stopa zwrotu będzie zbliżać się do historycznej średniej globalnego rynku akcji, szacowanej na około 8-10%. W jednym roku może to być 20%, w innym -10%, ale w długim okresie wynik ma tendencję do zbliżania się do średniej. Inwestując w pojedynczą spółkę, nie jesteśmy w stanie oszacować, jaką stopę zwrotu osiągniemy, a im dłużej pozostajemy skoncentrowani na jednym podmiocie, tym większe ryzyko, że spółka wpadnie w poważne kłopoty a kurs akcji spadnie.
Relacja między dywersyfikacją a stopą zwrotu najlepiej ujawnia się w praktyce inwestora długoterminowego. Taki inwestor nie ocenia strategii przez pryzmat jednego roku, lecz całego procesu, który trwa dekady. W tym horyzoncie kluczowe staje unikanie kosztownych błędów, które mogą trwale wykoleić plan. Dywersyfikacja portfela ogranicza ryzyko skrajnych wyników, a tym samym zmniejsza prawdopodobieństwo podejmowania emocjonalnych decyzji w okresach silnych spadków.
W efekcie dywersyfikacja jest narzędziem konsekwentnej realizacji celu inwestycyjnego. Może sprawić, że portfel nie będzie najlepszy w danym roku, ale znacząco zwiększa szansę, że w długim terminie będzie „przeciętny” – a to w praktyce jest znacznie ważniejsze niż chwilowe zwycięstwa nad rynkiem.
Jak dywersyfikować portfel w praktyce?
Określenie celu i horyzontu inwestycyjnego
Przed rozpoczęciem budowy portfela warto najpierw odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań. Na jaki cel inwestujesz, jaki jest Twój horyzont inwestycyjny oraz jakie wahania wartości portfela jesteś w stanie zaakceptować. To kluczowe kwestie, bo to od nich zależy skład portfela. Inaczej inwestuje się na emeryturę za 30 lat, inaczej na wkład własny za 5 lat, a jeszcze inaczej na nowy telewizor za rok. Im dłuższy horyzont inwestycyjny, tym większe ryzyko możemy podjąć w zamian za wyższy oczekiwany zwrot. W praktyce oznacza to, że przy długim okresie inwestowania większą część portfela powinna stanowić dobrze zdywersyfikowana część akcyjna
Dobór poziomu ryzyka i struktury portfela.
Warto również dostosować poziom ryzyka do naszej psychicznej odporności na spadki. Każdy reaguje na spadki inaczej, dlatego nie dla każdego ten sam poziom ryzyka będzie odpowiedni. W praktyce odpowiedź na to pytanie często poznajemy dopiero wtedy, gdy zaczynamy inwestować i doświadczamy spadków na własnej skórze. Odpowiednia dywersyfikacja pomaga jednak ograniczyć skalę tych wahań. Pomaga też świadomość, że rynek akcyjny z natury jest zmienny. Historycznie w długim terminie rósł, choć po drodze zdarzały się krótsze, czasem gwałtowne spadki, które z czasem były odrabiane.
Dla osób, które nie zajmują się inwestowaniem profesjonalnie może to być trudne zadanie, wsparciem może być ankieta inwestycyjna, którą na początku swojej rejestracji wypełniają klienci Portu. Tam zadajemy serię pytań, na podstawie których dobieramy portfel dopasowany do celów i indywidualnej tolerancji ryzyka inwestora.
Regularne inwestowanie i rebalansowanie
Gdy mamy już określony cel, horyzont i akceptowany poziom ryzyka, możemy przejść do budowy portfela zgodnego z założeniami. Oznacza to połączenie różnych klas aktywów, regionów, sektorów i walut.
Oprócz dywersyfikacji między klasami aktywów warto zadbać także o dywersyfikację portfela wewnątrz tych klas. Przykładowo, w części akcyjnej portfela dobrze jest mieć co najmniej kilka lub kilkanaście spółek z różnych krajów i sektorów. Wtedy niepowodzenie jednej z nich nie oznacza gwałtownego spadku wartości całego portfela, ponieważ inne spółki mogą to częściowo zrekompensować. Wybór pojedynczych spółek bywa jednak czasochłonny i trudny, dlatego wiele osób wybiera inwestowanie pasywne poprzez ETF-y. Warto przy tym zwracać uwagę, aby nie był to jeden ETF skoncentrowany na wąskim sektorze, ponieważ prowadzi to do ryzyka specyficznego. Dobrym rozwiązaniem są fundusze obejmujące globalne spółki z różnych branż.
To samo dotyczy części obligacyjnej portfela. Nie powinna ona opierać się na obligacjach jednego emitenta, czy to firmy, czy państwa. Firma może zbankrutować, a wtedy inwestor nie odzyska pożyczonych środków. W przypadku państw ryzyko bankructwa jest mniejsze, ale historia zna takie przypadki, jak Rosja w 1998 roku czy wielokrotne bankructwa Argentyny. Dlatego także w części obligacyjnej warto mieć wielu emitentów lub korzystać z funduszy obligacji.
Ostrożnie z inwestycjami alternatywnymi
Warto również uważać, aby nie przesadzać z inwestycjami alternatywnymi. Złoto, srebro czy kryptowaluty potrafią notować spektakularne wzrosty, ale potrafią też przez długie lata pozostawała w stagnacji. Inwestorzy, którzy kupili złoto na szczycie w 1980 roku, musieli czekać około 27 lat, aby ceny wróciły do tego samego poziomu, a po uwzględnieniu inflacji ponad 40 lat na realny zysk. W przypadku srebra inwestorzy, którzy kupili je na szczycie w 1980 roku, do dziś nie osiągnęli realnego zysku. Na globalnym rynku akcji prawdopodobieństwo tak długiej stagnacji jest bliskie zera, ponieważ akcje mają fundamenty w postaci zysków i rozwoju firm. Z tego powodu inwestycje alternatywne lepiej ograniczyć do niewielkiej części portfela, na przykład do około 10%.
Gdy skład portfela jest już ustalony, warto zautomatyzować proces inwestowania. Ustawienie stałego zlecenia przelewu na konto inwestycyjne pozwala inwestować regularnie, niezależnie od bieżących nastrojów rynkowych. W ten sposób dywersyfikujemy portfel także w czasie, co historycznie sprzyjało osiąganiu lepszych wyników.
Rebalancing portfela
Na koniec warto pamiętać o rebalansowaniu portfela. Przykładowo, przy średnim horyzoncie inwestycyjnym, na przykład 7-8 lat, i początkowych proporcjach 50/50 w akcjach i obligacjach, struktura portfela z czasem będzie się zmieniać. W okresie hossy udział akcji może wzrosnąć do 70%, co zwiększa ryzyko ponad założony poziom. W takiej sytuacji warto przywrócić pierwotne proporcje, sprzedając część akcji i dokupując obligacje. Taki rebalans można wykonywać na przykład raz w roku. Chociaż tematowi rebalancingu nie poświęcam w tym artykule dużo miejsca, warto mieć na uwadze, że jest to jeden z kluczowych elementów zarządzanie ryzykiem inwestycji. Jest to również jedno z trudniejszych pod względem psychologicznym (musimy sprzedawać aktywa, które przyniosły zysk) oraz pracochłonnym (musimy obliczać jak przywrócić pierwotną strukturę portfela, przeprowadzić kilka czy kilkanaście transakcji) zadaniem. Tutaj niezwykle pomocne może być skorzystanie z usług robodoradcy (którym jest Portu), gdzie rebalancing jest przeprowadzany automatycznie i bez dodatkowych kosztów.
Dywersyfikacja w Portu
W Portu stawiamy na to, co historycznie przynosiło najlepsze rezultaty, czyli regularność i szeroką dywersyfikację. Portfele budowane są w oparciu o globalne rynki finansowe, tak aby pojedyncza spółka, sektor czy region nie decydowały o wyniku całej inwestycji.
Podstawą tego podejścia są globalne ETF-y. Jeden fundusz może dawać ekspozycję na setki, a nawet tysiące spółek z różnych krajów i sektorów, co pozwala w znacznym stopniu ograniczyć ryzyko specyficzne.
Istotnym elementem jest także automatyczne dopasowanie poziomu ryzyka do inwestora. Na podstawie celu, horyzontu inwestycyjnego i tolerancji na ryzyko w Portu dobieramy proporcje poszczególnych klas aktywów. Inwestor nie musi samodzielnie dbać o skład portfela, a cały proces jest prowadzony w sposób zgodny z przyjętą strategią. Dodatkowo portfele są regularnie rebalansowane, aby poziom ryzyka pozostawał dopasowany do profilu inwestora.
Podsumowanie
Dywersyfikacja portfela jest podstawą długoterminowego, pasywnego inwestowania. Nie eliminuje ona w pełni ryzyka, ale pozwala je znacząco ograniczyć, dlatego bywa nazywana jednym z niewielu „darmowych lunchy” w finansach. Zamiast stawiać wszystko na jedną kartę, dzięki dywersyfikacji możemy korzystać z globalnego wzrostu rynku akcji. W Portu dywersyfikacja stanowi fundament świadomego, długoterminowego inwestowania opartego na globalnych rynkach.
Na co zwrócić uwagę po przeczytaniu artykułu?
- Artykuł nie jest rekomendacją inwestycyjną, a Portu nie świadczy usługi doradztwa inwestycyjnego.
- Historyczne wyniki inwestycji nigdy nie są gwarancją przyszłych zysków.
- Inwestycje na rynkach kapitałowych są zawsze ryzykowne.
- Portu nie gwarantuje osiągnięcia zysków z inwestycji.
- Nie jesteś pewien, jaki profil ryzyka jest dla Ciebie odpowiedni? Wypełnij naszą ankietę inwestycyjną, by to sprawdzić.
- Niniejszy artykuł jest materiałem marketingowym.
Andrzej jest analitykiem rynków finansowych w Portu, licencjonowanym Doradcą Inwestycyjnym oraz zwolennikiem pasywnego inwestowania. Specjalizuje się w analizie rynków oraz tworzeniu materiałów edukacyjnych z zakresu inwestycji i finansów, które pomagają inwestorom lepiej zrozumieć świat finansów. Interesuje się również geopolityką i ekonomią. Poza pracą gra na perkusji w zespole muzycznym i uwielbia spędzać czas w górach.
