Jak stopy procentowe kształtują Twoją codzienność?

Wyobraź sobie, że kupiłeś mieszkanie na kredyt, a po kilku miesiącach Twoja rata rośnie o kilkaset złotych. Albo że planujesz założyć lokatę, ale bank oferuje Ci minimalne odsetki. Jednocześnie inflacja sprawia, że realna wartość Twoich oszczędności systematycznie maleje. Co łączy te wszystkie sytuacje? Stopy procentowe. Choć mogą brzmieć jak coś zarezerwowanego dla ekonomistów, w rzeczywistości mają wpływ na nasze życie znacznie częściej, niż się wydaje. W tym artykule wyjaśnię Ci, co to są stopy procentowe ustalane przez NBP, jak działają stopy procentowe, dlaczego się zmieniają i jak wpływają na Twój portfel.

Co to są stopy procentowe i jak działają?

Stopy procentowe to coś w rodzaju ceny pieniądza – wskaźnika, który określa, ile kosztuje pożyczenie kapitału. Najważniejszą z nich jest stopa referencyjna, ustalana przez Radę Polityki Pieniężnej (RPP), organ decyzyjny działający przy Narodowym Banku Polskim (NBP). To ona wyznacza kierunek dla całej gospodarki – wpływa na oprocentowanie kredytów, lokat, a nawet kursy walut. Banki komercyjne, które same pożyczają pieniądze między sobą i od NBP, dostosowują do niej warunki dla klientów.

W praktyce:

• Gdy stopa rośnie, kredyty stają się droższe, a lokaty bardziej opłacalne.
• Gdy stopa spada, kredyty tanieją, ale nominalne zyski z lokat również maleją.

W Polsce NBP ustala kilka podstawowych stóp procentowych:

• Stopa referencyjna – najważniejsza, wpływa na koszt pieniądza i wskaźniki takie jak WIBOR.
• Stopa lombardowa – określa maksymalne oprocentowanie pożyczek banków od NBP pod zastaw papierów wartościowych.
• Stopa depozytowa – wskazuje, ile NBP płaci bankom za trzymanie nadwyżek środków.
• Stopa redyskontowa weksli – dotyczy operacji, w których banki odsprzedają weksle do NBP.
• Stopa dyskontowa weksli – podobna do redyskontowej, ale obecnie rzadziej używana.

Choć w mediach najczęściej mówi się o stopie referencyjnej, to cały zestaw stóp tworzy fundament polityki pieniężnej w Polsce.

Stopy procentowe a inflacja – jak to działa?

Stopy procentowe a inflacja to zagadnienie, które odgrywa kluczową rolę w polityce pieniężnej i bezpośrednio wpływa na domowy budżet każdego z nas. Dla wielu osób pierwszym krokiem do zrozumienia tego mechanizmu jest pytanie – co to są stopy procentowe? To nic innego jak cena pieniądza, ustalana przez bank centralny w celu regulowania aktywności gospodarczej. Jest to jedno z głównych narzędzi walki z inflacją. Kiedy ceny rosną zbyt szybko, NBP podnosi stopy procentowe, co działa jak przykręcenie kurka z pieniędzmi. Kredyty stają się droższe, popyt maleje, a dynamika wzrostu cen spowalnia. Wyższe oprocentowanie lokat dodatkowo zachęca do oszczędzania i ogranicza konsumpcję.

Z kolei gdy stopy procentowe są obniżane, kredyty tanieją, co pobudza popyt, zwiększa inwestycje i konsumpcję, a tym samym może wspierać wzrost gospodarczy. Tani kredyt zachęca zarówno przedsiębiorstwa, jak i konsumentów do większej aktywności finansowej, co może być szczególnie ważne w okresach spowolnienia gospodarczego.

NBP ma za zadanie utrzymywać inflację na poziomie 2,5% z możliwym odchyleniem o 1 punkt procentowy w górę lub w dół. Taki poziom został przyjęty, ponieważ umiarkowana inflacja sprzyja stabilnemu wzrostowi gospodarczemu. Jest to poziom który wspiera inwestycje, rozwój firm i zapobiega ryzyku deflacji, która mogłaby prowadzić do stagnacji gospodarczej. Jednocześnie 2,5% to wystarczający poziom, by chronić siłę nabywczą konsumentów. 

Deflacja, czyli spadek cen, może wydawać się korzystna z punktu widzenia konsumenta, ale w praktyce działa hamująco na gospodarkę. Jeśli ludzie spodziewają się, że ceny będą dalej spadać, odkładają zakupy „na później”, licząc, że za tydzień czy miesiąc zapłacą mniej. Firmy z kolei sprzedają mniej, mają niższe przychody, a więc ograniczają inwestycje i zatrudnienie. Koło się zamyka — mniejszy popyt oznacza niższe obroty, a to spowalnia całą gospodarkę.

Inflacja w ostatnich latach: co się wydarzyło?

Głównym celem RPP jest utrzymanie inflacji w tzw. celu inflacyjnym Jak pokazuje poniższy wykres, w ostatnich latach inflacja w Polsce mocno wymknęła się spod kontroli, przekraczając 18%. Przyczyną był m.in. gwałtowny wzrost ilości pieniądza w obiegu spowodowany ogromnymi programami pomocowymi podczas pandemii COVID-19. Kiedy gospodarka została odmrożona, nadmiar gotówki wywołał presję na wzrost cen.

RPP rozpoczęła cykl podwyżek dopiero w drugiej połowie 2021 roku, podnosząc stopę referencyjną z 0,1% do 6,75% w 2022 roku. Wielu ekspertów oceniło, że reakcja była spóźniona, co sprawiło, że wysoka inflacja utrzymywała się dłużej.

Obecnie inflacja od kilku miesięcy utrzymuje się na jednocyfrowym poziomie. Stopy procentowe wciąż są relatywnie wysokie, ale coraz częściej mówi się o możliwym rozpoczęciu cyklu obniżek.

Uwaga!Sspadek inflacji nie oznacza spadku cen, a jedynie wolniejsze tempo ich wzrostu.

Jak stopy procentowe wpływają na Twoje finanse?

Kredyty hipoteczne

To jeden z najbardziej odczuwalnych skutków zmian stóp procentowych NBP. Większość kredytów w Polsce ma zmienne oprocentowanie, które zależy od decyzji NBP. Gdy stopy są podwyższane, raty kredytu hipotecznego idą w górę. Natomiast gdy są obniżane, kredyt staje się tańszy, co przynosi ulgę budżetowi domowemu. Jak stopy procentowe wpływają na kredyty, przekonał się każdy, kto w ostatnich latach miał raty do spłacenia.

Coraz więcej osób wybiera jednak kredyt ze stałym oprocentowaniem, zazwyczaj na 5 lat. Taki wybór może dawać spokój i przewidywalność, ale jego opłacalność zależy od momentu wzięcia kredytu. Jeśli jesteśmy w okresie wysokich stóp i spodziewamy się ich spadku, stałe oprocentowanie może oznaczać przepłacanie przez kilka lat. Z kolei przy niskich stopach i ryzyku ich wzrostu, taka opcja może się opłacić, chroniąc nas przed wzrostem rat.

Warto więc świadomie rozważyć, które rozwiązanie lepiej odpowiada naszej sytuacji i temu, co może się wydarzyć w gospodarce.

Pożyczki konsumenckie, zakupy na raty i leasing.

Podobnie jak w przypadku kredytów hipotecznych, wyższe stopy procentowe oznaczają droższe finansowanie. Dotyczy to zarówno pożyczek gotówkowych, zakupów ratalnych, jak i leasingu – szczególnie przy umowach opartych o zmienne oprocentowanie. Wyższy koszt pieniądza może zniechęcić do zaciągania zobowiązań, co sprawia, że mniej osób decyduje się na zakup nowego auta, sprzętu RTV czy większe inwestycje w firmie. W okresach niskich stóp finansowanie jest tańsze, więc i chętnych jest więcej – popyt rośnie, a gospodarka zyskuje dodatkowy impuls.

Oszczędności

Przy niskich stopach procentowych lokaty oferują symboliczne odsetki, często niższe od inflacji. W takiej sytuacji pieniądze realnie tracą na wartości, mimo że nominalnie przybywa ich na koncie. Gdy stopy rosną, banki zazwyczaj podnoszą oprocentowanie depozytów, ale nie zawsze w tempie, które nadąża za inflacją.

Dobrym przykładem był 2022 rok. Stopa referencyjna wynosiła 6,75%, a oprocentowanie lokat sięgało 5–6%, jednak inflacja przekraczała 18%. Efekt? Mimo nominalnego „zysku” z lokaty realnie traciliśmy dużo. Dla kontrastu, w 2014 roku przy deflacji i bardzo niskim oprocentowaniu lokat, wartość oszczędności realnie rosła – ceny spadały, a pieniądz zyskiwał na sile nabywczej. Abstrahując jednak od tego, że deflacja może wydawać się korzystna z punktu widzenia oszczędzających, w ujęciu makroekonomicznym, jak już wcześniej wspomnieliśmy, jest ona zjawiskiem niekorzystnym i potencjalnie groźnym dla wzrostu gospodarczego.

To pokazuje, że nie liczy się tylko wysokość oprocentowania, ale przede wszystkim relacja do inflacji.

Rynek pracy i gospodarka

Niższe stopy mają pobudzać wzrost gospodarczy, co często oznacza więcej miejsc pracy. Gdy stopy rosną i kredyt drożeje, firmy ostrożniej podchodzą do inwestycji, co może zahamować rozwój i spowodować wzrost bezrobocia.

Kursy walut 

Inwestorzy zagraniczni chętniej inwestują w waluty krajów o wyższych stopach procentowych, ponieważ mogą tam więcej zarobić. To zwiększa popyt na daną walutę i może prowadzić do jej umocnienia. Właśnie dlatego, gdy NBP utrzymuje wysokie stopy, a na przykład Europejski Bank Centralny (EBC) zaczyna je obniżać, może dojść do umocnienia złotego względem euro – co zresztą obserwowaliśmy od początku 2023 roku.

Silniejszy złoty oznacza, że euro kupujemy taniej, a więc towary importowane z zagranicy – np. elektronika, paliwa czy odzież – również stają się tańsze. To samo dotyczy zagranicznych wakacji, które w przeliczeniu na złote mogą kosztować nas mniej.

Z drugiej strony, mocna waluta szkodzi eksporterom. Klienci zagraniczni muszą płacić więcej za nasze towary, co sprawia, że jesteśmy mniej konkurencyjni na rynkach zagranicznych. Silny złoty to więc dobra wiadomość dla importerów i turystów, ale wyzwanie dla firm nastawionych na sprzedaż poza Polską.

Kurs walutowy wpływa w podobny sposób na nasze inwestycje zagraniczne – gdy inwestujemy globalnie, instrumenty są wyceniane w różnych walutach. Mocna złotówka negatywnie wpływa na wartość takich inwestycji w przeliczeniu na PLN, natomiast osłabienie złotego pozytywnie. 

Stopy procentowe a inwestycje – co warto wiedzieć?

Wpływ stóp procentowych na gospodarkę jest znaczący. Zmiany stóp procentowych mają realny wpływ na rynki finansowe i mogą znacząco kształtować wyniki różnych klas aktywów. Dla inwestorów to sygnał, który warto rozumieć, szczególnie jeśli portfel inwestycyjny zawiera obligacje lub akcje.

Jak stopy procentowe wpływają na obligacje

Zmiany stóp procentowych mocno wpływają na rynek obligacji. Jak stopy procentowe wpływają na obligacje, najlepiej widać na przykładzie ich wyceny – zmiany oprocentowania bezpośrednio przekładają się na atrakcyjność papierów wartościowych dostępnych na rynku. Gdy stopy rosną, nowe obligacje oferują wyższe oprocentowanie, więc te starsze, z niższym oprocentowaniem, stają się mniej atrakcyjne. Ich wartość spada, ponieważ inwestorzy wolą te nowsze, lepiej oprocentowane. Z tego samego powodu fundusze inwestujące w obligacje również mogą w takich okresach tracić na wartości.

Odwrotnie dzieje się wtedy, gdy stopy procentowe zaczynają spadać. Starsze obligacje z wyższym kuponem stają się bardziej wartościowe, bo nowo emitowane dają mniejsze odsetki. Dlatego fundusze obligacyjne mogą w takich warunkach zyskiwać.

W praktyce oznacza to, że okres wysokich stóp może być dobrym momentem na zainteresowanie się inwestowaniem w obligacje, zwłaszcza jeśli pojawiają się sygnały, że w przyszłości stopy zaczną spadać. Niezależnie od cyklu, obligacje pomagają stabilizować portfel inwestycyjny i ograniczać jego wahania w długim terminie.

Jak stopy procentowe wpływają na rynek akcji

Inwestowanie w akcje teoretycznie jest bardziej korzystne w okresie niskich stóp procentowych. Tani kredyt sprawia, że firmom łatwiej się rozwijać – mogą inwestować, zatrudniać więcej pracowników i zwiększać zyski. Dodatkowo inwestorzy, szukając wyższych zwrotów niż te z bezpiecznych lokat czy obligacji, częściej kierują kapitał na giełdę. Jak stopy procentowe wpływają na giełdę, zależy w dużej mierze od oczekiwań inwestorów – wysokie stopy zwykle ograniczają atrakcyjność akcji, ale nie zawsze hamują wzrosty, jeśli towarzyszy im dobra kondycja spółek.

Jednak ostatnie lata pokazały, że ta zależność nie zawsze działa wprost. W latach 2023–2024, mimo utrzymujących się wysokich stóp procentowych, wiele rynków akcji notowało bardzo dobre wyniki. Stało się tak dzięki lepszym od oczekiwań wynikom spółek, poprawie nastrojów gospodarczych oraz nadziejom na przyszłe obniżki stóp.

W praktyce jednak dla klientów Portu najważniejsze nie są krótkoterminowe zmiany stóp ani próby przewidywania ruchów RPP. Najlepsze efekty w długim terminie daje regularne inwestowanie w dobrze zdywersyfikowany portfel, dostosowany do własnych celów i horyzontu czasowego. Właśnie dlatego inwestowanie online zyskuje na popularności – pozwala łatwo zarządzać portfelem i reagować na zmieniające się warunki rynkowe.

Historia pokazuje, że konsekwencja, a nie spekulacja, budowała najwięcej wartości dla inwestorów.

Czym kieruje się RPP podejmując decyzje o stopach procentowych?

Decyzje Rady Polityki Pieniężnej dotyczące wysokości stóp procentowych nie są przypadkowe ani podejmowane w oderwaniu od rzeczywistości gospodarczej. To efekt wielowymiarowej analizy. Kluczowym zadaniem RPP jest utrzymanie inflacji w pobliżu celu inflacyjnego NBP

RPP monitoruje nie tylko bieżącą inflację, ale także oczekiwania inflacyjne, dane dotyczące wzrostu gospodarczego, rynku pracy, konsumpcji i inwestycji. Bierze też pod uwagę sytuację na rynkach globalnych, ceny surowców, kurs złotego, a nawet nastroje konsumentów i przedsiębiorców. 

To zadanie wymaga balansowania. Podwyżki stóp pomagają walczyć z inflacją, ale mogą też spowolnić wzrost gospodarczy i obciążyć kredytobiorców. Obniżki pobudzają gospodarkę, lecz jeśli zostaną wprowadzone zbyt wcześnie, mogą utrwalić zbyt wysoki poziom cen. RPP stara się więc reagować elastycznie, analizując nie tylko to, co dzieje się dziś, ale też to, czego można się spodziewać w kolejnych kwartałach.

Podsumowanie

Stopy procentowe, choć na pierwszy rzut oka wydają się tematem dla ekonomistów, każdego dnia kształtują naszą codzienność. Decydują o tym, ile zapłacimy za kredyt hipoteczny, ile zarobimy na lokacie, jak szybko będą rosły ceny w sklepach czy jak drogie będą wakacje za granicą. Wysokie stopy oznaczają droższe kredyty, tańsze zakupy z importu i mocniejszego złotego, ale też trudniejsze warunki dla eksporterów i wolniejszy wzrost gospodarki. Obniżki stóp mogą nas zachęcać do większych wydatków i inwestycji, ale niosą ryzyko wzrostu cen. Dlatego choć trudno jest przewidywać wszystkie zmiany na rynku, warto rozumieć mechanizmy, które za nimi stoją, i świadomie zarządzać swoimi finansami – inwestując regularnie i myśląc długoterminowo.

—————————————————————–

Na co zwrócić uwagę po przeczytaniu artykułu?

– Artykuł nie jest rekomendacją inwestycyjną, a Portu nie świadczy usługi doradztwa inwestycyjnego.

– Historyczne wyniki inwestycji nigdy nie są gwarancją przyszłych zysków.

– Inwestycje na rynkach kapitałowych są zawsze ryzykowne.

– Portu nie gwarantuje osiągnięcia zysków z inwestycji.

– Nie jesteś pewien, jaki profil ryzyka jest dla Ciebie odpowiedni? Wypełnij naszą ankietę inwestycyjną, by to sprawdzić.

– Niniejszy artykuł jest materiałem marketingowym.

Andrzej Gwiżdż

Andrzej jest analitykiem rynków finansowych w Portu, licencjonowanym Doradcą Inwestycyjnym oraz zwolennikiem pasywnego inwestowania. Specjalizuje się w analizie rynków oraz tworzeniu materiałów edukacyjnych z zakresu inwestycji i finansów, które pomagają inwestorom lepiej zrozumieć świat finansów. Interesuje się również geopolityką i ekonomią. Poza pracą gra na perkusji w zespole muzycznym i uwielbia spędzać czas w górach.

Wszystkie artykuły autora